Uluslararası Enerji Ajansı: Hürmüz Boğazı Krizi Küresel Enerji Sektörünü Yeniden Şekillendiriyor

19.11.2026 - Perşembe 07:18

FRANSA / TEKHA

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu’daki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik akışının büyük ölçüde kesintiye uğramasının enerji piyasalarında “benzeri görülmemiş bir şok” yarattığını ve bu krizin süresinin sektördeki dönüşümün boyutunu belirleyeceğini bildirdi.

IEA tarafından yayımlanan yıllık Dünya Enerji Görünümü (WEO) raporunda, yüksek belirsizlik ortamında enerji sektörünün izleyebileceği olası senaryolara ışık tutmak amacıyla tüm yakıt ve teknolojilere dair güncel veriler ile modellemeler paylaşıldı. Küresel ölçekte ülkelerin “tarihin en büyük enerji arz şoku” ve çeşitli risklerle karşı karşıya kaldığı belirtilen raporda, hükümetlerin atacağı adımların gelecek yıllardaki enerji görünümünü şekillendireceği vurgulandı.

Nüfus ve gelir artışına bağlı olarak ulaşım, ısıtma, soğutma ve bilgi işlem gücü gibi enerji hizmetlerine duyulan talebin kriz önlemlerinden bağımsız şekilde yükseleceği öngörülüyor. Küresel sıcaklık artışının da talebi tetiklediği ifade edilirken, binaları soğutmak için gereken enerji ihtiyacının tarihte ilk kez ısıtma ihtiyacını geride bıraktığı tahmin ediliyor.

Hükümetler Enerji Stratejilerinde Yeni Arayışlara Yöneldi

Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti, pek çok ülkeyi kırılganlıkları azaltmak ve maliyetleri düşürmek adına enerji politikalarını gözden geçirmeye itti. Ülkelerin krize verdiği tepkiler farklılaşsa da enerji arz kaynaklarının, ticaret rotalarının, yakıt bileşimlerinin ve teknoloji tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi, yerli kaynaklara öncelik verilmesi ve elektrifikasyonun hızlandırılması ortak eğilimler olarak öne çıkıyor.

Rapora göre, boğazdaki deniz taşımacılığı risklerinin uzun süre devam etmesi halinde alternatif boru hatlarına ve farklı arz kaynaklarına yapılacak yatırımlar, Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol akışına duyulan ihtiyacı kriz öncesi günlük 20 milyon varil seviyesinden 2030’da 8,5 milyon varile, 2035’te ise 2 milyon varilin altına düşürebilir. Bu “uç senaryoda” dahi Orta Doğu’nun dünyanın en büyük petrol ihracatçısı bölgesi olmayı sürdüreceği ve küresel enerji güvenliği açısından kritik konumunu koruyacağı kaydedildi.

Yenilenebilir ve Nükleer Enerjide Güçlü Büyüme Beklentisi

Yerli enerji kaynaklarına dönüş sürecinden en fazla payı başta güneş fotovoltaik teknolojisi olmak üzere yenilenebilir enerji ile nükleer enerjinin alması bekleniyor. Rapordaki tüm senaryolarda bu alanlarda güçlü büyüme öngörülürken, enerji verimliliği ve biyoyakıtların da yerli fosil yakıtlarla birlikte önem kazanabileceği aktarıldı. Özellikle Asya’da petrol ve doğal gaz ithal eden ülkelerin sahip olduğu geniş yerli kömür rezervleri nedeniyle, enerji güvenliği kaygılarının hükümetleri kömüre daha uzun süre bağımlı kılabileceği değerlendiriliyor.

Elektriğin Nihai Tüketimdeki Payı Yüzde 30’a Yaklaşacak

Mevcut kriz, ekonominin genelinde elektriğin kullanımını artıran dönüşüme ivme kazandırdı. 2019’dan bu yana sanayide elektrik motorları, ev aletleri, klimalar, elektrikli araçlar, ısı pompaları ve veri merkezlerinin yaygınlaşmasıyla küresel elektrik talebi dünya ekonomisinden daha hızlı ve toplam enerji talebinin iki katı hızda büyüdü. Elektrik talebinin 2035’e kadar daha da ivmelenmesi ve nihai enerji tüketimindeki payının tüm senaryolarda küresel ölçekte yüzde 30’a yaklaşması bekleniyor.

Yakıt fiyatlarındaki oynaklık elektrifikasyonun stratejik değerini artırırken, krizden etkilenen bazı ülkelerde elektrikli teknolojiler ile elektrikli araç satışlarında belirgin artışlar kaydedildi, güneş panelleri ve batarya ticareti hızlandı. Çatışmanın ve belirsizliğin uzaması durumunda hükümetlerin yerli kaynak ve elektrifikasyon tercihlerini kalıcı politikalara dönüştürme ihtimali güçleniyor. Çatışmanın kesin olarak sona ermesi halinde ise gecikmiş sıvılaştırılmış doğal gaz arz dalgasının piyasaya ulaşmasıyla küresel petrol ve doğal gaz arzının toparlanabileceği ve fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşabileceği öngörülüyor.

Gelişmekte Olan Ekonomilerde Enerjiye Erişim Risk Altında

IEA, krizin gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde enerjiye erişim konusunda son dönemde elde edilen kazanımları tersine çevirme riski barındırdığına dikkat çekti. 2025’te hız kazanan elektriğe ve temiz pişirme olanaklarına erişim sürecinin, 2026’da artan yakıt fiyatları ve arz sıkıntıları nedeniyle yavaşlayabileceği belirtildi. Düşük emisyonlu teknolojilerin benimsenmesi hızlansa da mevcut politikaların öngördüğü 2,5 ila 2,9 derecelik sıcaklık artışı ile 1,5 derece hedefi arasındaki farkın sürdüğü ifade edildi.

IEA Başkanı Birol: Kriz Ne Kadar Sürerse Etkileri O Kadar Derin Olacak

IEA Başkanı Fatih Birol, rapora dair yaptığı değerlendirmede Hürmüz Boğazı kaynaklı kesintinin sistemde büyük bir şoka yol açtığını belirterek, “Enerji sektörü ve küresel ekonomi kayda değer bir dayanıklılık göstermiş olsa da kriz ne kadar uzun sürerse etkileri de o kadar derin olacaktır. Enerji dünyasının kriz öncesindeki durumuna dönmesini sağlayacak inandırıcı bir yol göremiyorum.” ifadelerini kullandı.

Bu yılki raporun mevcut çalkantıların ötesine geçerek farklı senaryoları ele aldığını anımsatan Birol, şöyle devam etti:

“Hiçbiri birer tahmin niteliği taşımayan birden fazla senaryo ve kapsamı benzeri görülmemiş bir analiz sunan rapor, ülkelerin bundan sonraki adımlarını değerlendirirken başvurabilecekleri bir kaynak olabilir. Ayrıca ülkelerin karşı karşıya olduğu zorlu tercihleri de ortaya koyuyor. Daha yüksek enerji güvenliği arayışındaki ülkeler, bir bağımlılığın yerine başka bir bağımlılık koymamaya dikkat etmeli. Bununla birlikte, geleceğe ilişkin umut veren bir gelişme olarak enerji güvenliği ile enerji dönüşümü hedefleri hiçbir zaman bugünkü kadar örtüşmemişti.”

Kriz baskısının gelecek on yıllardaki enerji güvenliği, sürdürülebilirlik ve refah tercihlerinin önüne geçmemesi gerektiğini vurgulayan Birol, “Ülkeler, kendi kaynaklarını, koşullarını ve önceliklerini yansıtan farklı yollar izleyebilir. Ancak hepsinin daha güvenli, karşılanabilir maliyetli ve sürdürülebilir bir enerji sistemi kurmak ve bu hedefe ulaşmak için etkili işbirliği yapmak konusunda ortak çıkarı var.” dedi.

YORUM YAZ