MİA Analizi: Çip Savaşları ve Nadir Toprak Elementleri Stratejik Bir Jeopolitik Araç

ANKARA / TEKHA

MİLLİ İstihbarat Akademisi (MİA) Dr. Öğr. Üyesi Celal Erbay tarafından kaleme alınan analizde, çip teknolojilerinin yalnızca teknik bir ürün değil; ekonomik güvenlik, dijital egemenlik ve küresel güç dengelerini şekillendiren stratejik bir enstrüman olduğu vurgulandı.

 Milli İstihbarat Akademisi (MİA), küresel ölçekte devam eden yarı iletken rekabetini ve ham madde krizini ele alan kapsamlı bir analiz yayımladı. Dr. Öğr. Üyesi Celal Erbay’ın hazırladığı “Çip Savaşları ve Nadir Toprak Elementleri” başlıklı çalışma, çip üretim zincirindeki kırılganlıkları ve Türkiye için önerilen stratejik yol haritasını ortaya koyuyor.

Çip Üretiminde Küresel Bağımlılık ve Jeopolitik Mimari

Analizde, çip üretiminin tasarım, üretim, test ve paketleme gibi karmaşık aşamalardan oluştuğu ve bu sürecin ABD, Tayvan, Güney Kore, Çin, Japonya ve Hollanda gibi sınırlı sayıda ülkede kümelendiği belirtildi. 2020-2023 yılları arasında yaşanan küresel çip krizinin sistemin hassasiyetini kanıtladığı ifade edilirken, çiplerin yapay zekadan enerji verimliliğine kadar her alanda “güç mimarisini” belirlediği kaydedildi.

Kritik Ham Maddeler ve ‘Tayvan+1’ Stratejisi

Çalışmada, çip üretiminde hayati öneme sahip olan nadir toprak elementleri (NTE), galyum ve germanyum üzerindeki Çin hakimiyetine dikkat çekildi. Çin’in bu maddeler üzerindeki ihracat kısıtlamalarının küresel üretim takvimlerini sarsabileceği vurgulanarak şu değerlendirmelere yer verildi:

• Tedarik Çeşitliliği: Ülkelerin “en az iki tedarikçi ve iki coğrafya” ilkesine yöneldiği belirtildi.

• Tayvan Riski: Küresel dev TSMC’nin olası bir üretim kesintisine karşı, üretimin farklı coğrafyalara kaydırılmasını öngören “Tayvan+1” stratejisinin önem kazandığı ifade edildi.

Türkiye İçin Stratejik Yol Haritası: Tasarım ve Paketleme Odaklı Büyüme

Dr. Öğr. Üyesi Erbay, Türkiye’nin çip stratejisinde “sıfırdan ileri üretim hattı” kurmak yerine, daha gerçekçi ve avantajlı alanlara odaklanması gerektiğini savundu. Analizde Türkiye için şu öneriler sıralandı:

• Odak Alanlar: Çip tasarımı, ileri paketleme ve test altyapılarının geliştirilmesi Türkiye’nin rolünü güçlendirebilir.

• NTE İşleme: Türkiye’deki nadir toprak elementlerinin ham halde satılmak yerine, ülke içinde ayrıştırılarak mıknatıs gibi katma değerli ürünlere dönüştürülmesi stratejik bir avantajdır.

• AB Uyumu: Avrupa Birliği ile standardizasyon ve sertifikasyon uyumu sağlanarak Türkiye’nin “güvenilir tedarik ortağı” konumu pekiştirilmelidir.

Dört Ayaklı Dayanıklılık Mimarisi

Analizin sonuç bölümünde, çip üretiminde “sıfır bağımlılık” hedefinin gerçekçi olmadığı, bunun yerine şu dört ana sütun üzerine kurulu bir dayanıklılık mimarisinin inşa edilmesi gerektiği vurgulandı:

1. Çeşitlendirme: Tedarik kanallarının artırılması.

2. Yerli İşleme Kapasitesi: Ham maddenin uç ürüne dönüştürülmesi.

3. Geri Dönüşüm: Mineral ve materyal geri kazanımı.

4. Stratejik Stok Yönetimi: Kritik bileşenlerin asgari stok seviyelerinin korunması.